Maitale ohiarekin

Loriatan irakurtzen ari naiz Itxaro Bordaren Boga boga eleberria, Amaia Ezpeldoi detektibe rural baionartuaren azkena.

Eleberri beltzaren itxurapean, sakonera handiak iragazten dira azalera, ordea.

Bereziki interesgarria izan zait Amaia Ezpeldoik bere maitale ohi batekin izaniko elkarrizketa bat. Amaiak neska-lagun berria du, Nolwen izeneko jandarmeriako kapitain bat. Maitale ohia, horren berri jakitean, amodioaren (sexuaren) balio terapeutikoaz hasten zaio erasian.

— Segur naiz Nolwenekin egunerokoak dakarren anbiguitate zamaz jabetuko zarela. On dagikezu ikastea askotan ez dela egoera beltz edo zuri. Maitasuna bezalakorik ez da gure zoko-gune minberenetan labana landatu eta aurpegia odolez blai Edipo gizagaixoaren antzera oihuz galdezka plazara bultzatzeko. Larrua jotzen duzun oroz zerbait mugitzen da munduaren sabelean, ukimena, urrikalmena eta ulermena biderkatuz. Ordura arte irudika ezina zitzaizuna egiten duzu eta ohartzen zara hori dela jendetasunaren zutarria. Aitzina goaz gure baitako etsaia, arrotza, arerioa eta ezberdina onartuz. Mugarik ez altxatuz. Saalburgeko limes ukigarria argiki ez da bizi garenontzat eraikia…

— Bukatu da?

— Zer?

— Asteleheneko moral irakasgaiaren orena…

— Bai, bukatu da. Eta bozkariatzen naiz zuregatik.

Hain eder eta plaxent idazten du Itxarok, gainera.

Lehengo denboretako diskurtso bat

Gaur, Juan Bautista Larretaren opuskulo bat dakarkizuet, Bergaran 1910ean eginiko hitzaldi baten oinarritua: Las escuela Láicas / Jaungoikorik gabeko eskolak.

Andoaindarra nor izan zen garaiko gizartean: idazlea, Euskal Esnaleko idazkaria, euskaltzaina, Gipuzkoako Liga Foruzale Autonomistako kidea, Gipuzkoako Biltzar Nagusietako diputatua… Jaun engaiatua zen, beraz, Azelaingo Nagusia (batzuetan ezizen hori erabiltzen zuen bere idatzietan).

Hona aldatutako testua eskola laikoen kontrako kanpainaren barruan esandakoak dira. Besterik gabe, diskurtso atzerakoi baten emaitza zaharkitutzat har daitezke hitzok, baina egingo nuke diskurtso horren aztarnarik iritsi dela gaurdaino, nola edo hala.

Batetik, abertzaletasun suhar barregarria dugu:

Euskalduna naiz, baita nai ere! eta Jainkuari mesede hau beti zorko diyot.

Jayo baño len ezaguera izan banu; munduban diran toki ta baztar guztiyak zer ta nolakuak ziran jakiñ izan banu; eta gure Jaun-Egilliak galdetu izan balit nun jayo naiko nuben, Euskal-erriya aukeratuko nuben, mendi tarte oyetan jayo nai nubela esango niyon.

Kristau-jantziz erantzi jarduna, eta nago gaur egun ere askok sinatuko lukeela (zenuketela) amodio-adierazpen abertzale kartsu hori. Horretan, bistan denez, harrokeria eta nagusikeria ez daude urrun, eta, gainera, ordokietako euskaldunei ukatzen zaie euskaldun izatea. Elizalderen harako hura berriro: Ikusten duzu goizean / eguna hasten denean / menditxo baten gainean / etxe txikitxo zuri polit bat lau haitz handiren erdian/ iturritxo bat aldean / txakur txiki bat atean. Euskaldun izateko molde bakarra menditar izatea balitz bezala.

Bigarren pasartea bitxikeria bakar batengatik ekarriko dizuet: Madrilen erabilerari errepara diezaiozuen (aski azkarrak baitzarete argibiderik gabe ulertzeko, eta nik, hala, iruzkina luzatzea aurreztu):

Eskolak! Jaungoikorik gabeko ta Jaungoikuaren kontrako eskolak esekintzen dizkigute noski Madrildik, an agintzen jarri zaizkigun gizon oyek!

Gaur ere erabat txertatua dugu diskurtso politikoan Madril hori, edo, azkenaldian, Ebroz haraindi esapidea.